Mieszanie klejów różnych producentów – dlaczego to zazwyczaj błąd?
Znalazłeś się w sytuacji, gdy w połowie roboty zabrakło Ci wiadra kleju, a w najbliższym markecie nie ma Twojej marki, tylko produkt innej firmy o "identycznym" opisie na etykiecie? Odpowiedź brzmi: nie rób tego, jeśli zależy Ci na gwarancji i trwałości połączenia. Choć na papierze oba produkty to np. kleje cementowe klasy C2TE, to w praktyce różnią się chemią, której nie widać gołym okiem. Zmieszanie ich bezpośrednio w jednym wiadrze lub nakładanie "mokre na mokre" to prosta droga do osłabienia wiązania, pękania spoiny, a w najgorszym przypadku – do całkowitego odspojenia materiału po kilku miesiącach. Proces wiązania kleju to skomplikowana reakcja egzotermiczna, w której każdy składnik ma przypisaną rolę w precyzyjnie określonym czasie. Zakłócenie tego procesu obcą substancją może doprowadzić do powstania tzw. fałszywego wiązania, gdzie materiał twardnieje wizualnie, ale nie rozwija wymaganej przyczepności do podłoża.
Problem polega na tym, że producenci strzegą swoich receptur jak największych tajemnic. To, co widzisz w karcie charakterystyki, to tylko wierzchołek góry lobowej. Baza może być podobna, ale dodatki modyfikujące – polimery, opóźniacze wiązania, środki tiksotropowe czy napowietrzacze – reagują ze sobą w sposób nieprzewidywalny. Wyobraź sobie, że mieszasz dwa różne ciasta na pizzę: oba mają mąkę i wodę, ale jedno ma drożdże, a drugie zakwas. Wynik będzie jadalny, ale konsystencja i sposób wyrastania kompletnie się rozjadą. W chemii budowlanej i przemysłowej ta różnica oznacza stratę pieniędzy i czasu na poprawki. Nawet niewielka zmiana pH roztworu, wywołana innym rodzajem plastyfikatora w kleju konkurencyjnej marki, może spowodować, że polimery odpowiedzialne za elastyczność "zwiną się" i przestaną pełnić swoją funkcję, zamieniając klej w kruchą masę przypominającą piasek z cementem bez żadnych uszlachetniaczy.
Pułapka "identycznego składu" – co naprawdę kryje się w karcie technicznej?
Kiedy czytasz etykietę i widzisz "cement portlandzki, piasek kwarcowy, redyspergowalne proszki polimerowe", myślisz, że to ten sam produkt. To błąd nowicjusza. Diabeł tkwi w proporcjach i pochodzeniu surowców. Piasek z jednej kopalni ma inną frakcję i czystość niż z drugiej. Cement od różnych dostawców ma różną zawartość glinianów, co wpływa na czas otwarty i dynamikę przyrostu wytrzymałości. Jeśli zmieszasz produkt A z produktem B, tworzysz nową, nieprzebadaną substancję, za którą żaden producent nie weźmie odpowiedzialności. Karty techniczne podają parametry uśrednione, uzyskane w warunkach laboratoryjnych (23°C i 50% wilgotności). W warunkach budowlanych, gdzie parametry te ulegają wahaniom, stabilność chemiczna mieszanki jest kluczowa. Mieszając dwa produkty, tracisz kontrolę nad tym, jak materiał zachowa się przy nagłym skoku temperatury lub przeciągu.
W branży często spotykamy się z tzw. "zamiennikami". Handlowcy uwielbiają mówić: "to to samo, tylko taniej". Z mojego doświadczenia wynika, że te różnice wychodzą po czasie. Tańszy klej może mieć mniej drogich polimerów, które odpowiadają za elastyczność. Jeśli zmieszac go z klejem premium, obniżasz parametry całej spoiny do poziomu najsłabszego ogniwa, a dodatkowo ryzykujesz konflikt chemiczny. Niektóre dodatki mogą się wzajemnie znosić, co doprowadzi do tego, że klej "spłynie" ze ściany lub zwiąże zbyt szybko, nie dając czasu na korektę ułożenia płytki czy elementu konstrukcyjnego. Warto pamiętać, że kleje wysokoplastyczne (klasy S1 lub S2) opierają swoją skuteczność na bardzo specyficznych łańcuchach polimerowych. Połączenie dwóch różnych systemów S1 może paradoksalnie dać spoinę sztywną, która popęka przy pierwszym uruchomieniu ogrzewania podłogowego, ponieważ cząsteczki polimerów z różnych fabryk nie stworzyły jednolitej sieci przestrzennej.
Analiza reologiczna: Dlaczego konsystencja mieszanki ulega degradacji?
Reologia to nauka o odkształcaniu i przepływie materii, która w przypadku klejów budowlanych ma fundamentalne znaczenie. Kiedy mieszasz dwa kleje różnych producentów, zmieniasz ich granicę płynięcia oraz lepkość strukturalną. W praktyce oznacza to, że klej, który pierwotnie był tiksotropowy (nie spływał z pionowych powierzchni), po wymieszaniu z innym produktem może stać się rzadki i płynny, mimo dodania mniejszej ilości wody. Dzieje się tak, ponieważ środki zagęszczające stosowane przez producenta A (np. etery celulozy) mogą wejść w reakcję z dyspergatorami producenta B, co prowadzi do gwałtownego rozbicia struktury żelu.
Innym zjawiskiem jest tzw. "efekt grudkowania". Mimo intensywnego mieszania mieszadłem elektrycznym, w masie mogą pozostać mikroskopijne skupiska suchego proszku, które nie zostały zwilżone z powodu konfliktu napięcia powierzchniowego obu produktów. Takie grudki w gotowej spoinie stają się punktami koncentracji naprężeń. Podczas eksploatacji, np. pod wpływem nacisku mebli na płytki, te słabe punkty ustępują, co prowadzi do pęknięć włoskowatych na powierzchni fugi, a ostatecznie do głuchego odgłosu przy opukiwaniu płytek. Dodatkowo, różnice w zapotrzebowaniu na wodę zarobową sprawiają, że nigdy nie wiesz, jaka ilość cieczy będzie optymalna dla hybrydowej mieszanki. Zbyt duża ilość wody doprowadzi do drastycznego skurczu podczas wysychania, natomiast zbyt mała – do spalenia kleju, czyli braku pełnej hydratacji cementu.
Warto również zwrócić uwagę na czas otwarty kleju. Producent gwarantuje, że przez np. 30 minut klej zachowuje zdolność do zwilżania spodu płytki. Mieszanka dwóch marek może skrócić ten czas do 5 minut bez żadnego ostrzeżenia wizualnego. Nałożysz klej, przyłożysz płytkę, a ona po prostu nie "złapie" podłoża, bo na powierzchni kleju błyskawicznie wytworzy się naskórek uniemożliwiający adhezję. To klasyczny przykład, gdzie oszczędność czasu na wycieczkę do sklepu zamienia się w konieczność zrywania całej podłogi dzień później.
Ryzyko utraty gwarancji i odpowiedzialność wykonawcy
To jest moment, w którym teoria zderza się z brutalną rzeczywistością finansową. Jeśli jesteś wykonawcą i zdecydujesz się na taki "mix", bierzesz na siebie 100% odpowiedzialności za ewentualną awarię. W przypadku reklamacji, producent wysyła technika, który pobiera próbki spoiny. Badania laboratoryjne bezbłędnie wykażą obecność obcych substancji chemicznych, które nie figurują w recepturze oryginalnego produktu. W tym momencie Twoja gwarancja przestaje istnieć, a Ty zostajesz z kosztami skuwania i ponownego zakupu materiału. W dzisiejszych czasach producenci dysponują spektrometrią masową i chromatografią, które pozwalają na identyfikację "odcisków palców" chemii budowlanej z dokładnością do konkretnej partii produkcyjnej.
Czy warto ryzykować kilkaset złotych oszczędności (lub lenistwa, by nie jechać do innej hurtowni) w obliczu potencjalnych strat idących w tysiące? Zdecydowanie nie. Systemowość to słowo-klucz. Większość nowoczesnych technologii montażowych opiera się na kompatybilności systemowej. Oznacza to, że grunt, klej i fuga powinny pochodzić z jednej linii produktowej, bo zostały razem przetestowane pod kątem przyczepności i reakcji termicznych. Mieszanie producentów wewnątrz jednej warstwy to proszenie się o kłopoty, których nie widać od razu, ale które "wyjdą" przy pierwszej większej zmianie temperatury lub wilgotności. Pamiętaj, że w razie sporu sądowego z inwestorem, stosowanie materiałów niezgodnie z kartą techniczną (a mieszanie produktów różnych marek niemal zawsze jest zabronione w zapisach karty) stawia Cię na przegranej pozycji już na starcie.
Zagrożenia w specyficznych aplikacjach: Kleje przemysłowe i specjalistyczne
O ile w przypadku zwykłych prac domowych mieszanie klejów jest błędem, o tyle w przemyśle jest to działanie kryminalne z punktu widzenia technologii. Kleje przemysłowe, stosowane np. do montażu elementów konstrukcyjnych maszyn, klejenia wielkogabarytowych szyb czy w branży automotive, to substancje o ekstremalnie wysokich parametrach wytrzymałościowych. Tutaj margines błędu wynosi zero. Przykładowo, kleje anaerobowe używane do zabezpieczania gwintów mają ściśle określone czasy polimeryzacji w kontakcie z konkretnymi metalami. Zanieczyszczenie ich produktem innej marki, który zawiera inne jony metali przejściowych jako katalizatory, może spowodować, że połączenie nie uzyska nawet 10% swojej nominalnej wytrzymałości.
W przypadku klejów dwuskładnikowych, takich jak epoksydy czy poliuretany, sprawa jest jeszcze bardziej złożona. Składnik A (żywica) i składnik B (utwardzacz) są projektowane tak, aby ich stechiometria była idealnie dopasowana. Zastosowanie utwardzacza od innego producenta, nawet jeśli wydaje się on mieć taką samą lepkość i kolor, doprowadzi do niekompletnego usieciowania materiału. W efekcie otrzymasz masę, która może być wiecznie lepka lub przeciwnie – stanie się tak twarda i krucha, że pęknie pod wpływem najmniejszych wibracji. W środowiskach przemysłowych, gdzie występują obciążenia dynamiczne, zmęczenie materiału wywołane błędną chemią kleju jest najczęstszą przyczyną awarii.
W sektorze budownictwa inżynieryjnego, np. przy wklejaniu kotew chemicznych, mieszanie ładunków różnych producentów w jednym otworze jest absolutnie zabronione. Kotwa chemiczna to system, który musi przenieść ogromne obciążenia wyrywające. Każdy producent stosuje inne wypełniacze mineralne (np. kwarc o różnej granulacji), które współpracują z żywicą. Mieszanka dwóch marek może nie osiągnąć wymaganej przyczepności do betonu lub stali, co w najgorszym scenariuszu może doprowadzić do katastrofy budowlanej. W takich przypadkach warto polegać na sprawdzonych dostawcach rozwiązań przemysłowych, takich jak Makrochem Rzeszów, którzy dostarczają certyfikowane systemy klejące o udokumentowanych parametrach.
Scenariusze z życia: kiedy mieszanie klejów kończy się katastrofą?
Przez lata pracy widziałem wiele "kreatywnych" rozwiązań, które skończyły się kosztownymi remontami. Oto trzy najczęstsze sytuacje, które powinny być dla Ciebie przestrogą:
- Sytuacja "Dolewka": Wykonawca ma pół wiadra kleju poliuretanowego firmy X i dolewa do niego produkt firmy Y, bo "oba są do parkietu". Efekt? Klej nigdy w pełni nie stwardniał, pozostał gumowaty, a parkiet zaczął "pływać" i trzeszczeć pod stopami już po miesiącu. Wilgoć technologiczna z podłoża dodatkowo zareagowała z niezwiązanym izocyjanianem, powodując powstanie pęcherzy gazu pod deskami.
- Sytuacja "Warstwowa": Nałożenie cienkiej warstwy kleju elastycznego jednego producenta na niewyschniętą jeszcze warstwę innego. Różne skurcze liniowe podczas wysychania spowodowały, że wierzchnia warstwa dosłownie odrywała się od spodu wraz z płytkami. Między warstwami powstała tzw. płaszczyzna poślizgu, która uniemożliwiła jakąkolwiek współpracę obu materiałów.
- Sytuacja "Chemiczny koktajl": Mieszanie klejów o różnych bazach, np. hybrydowego z MS Polimerem. Mimo że oba są nowoczesne, ich katalizatory mogą się zablokować, co skutkuje brakiem wiązania (klej pozostaje płynny przez kilka dni) lub gwałtownym wydzieleniem gazów i powstaniem pęcherzy powietrza w spoinie. W jednym z przypadków klej nie związał przez 2 tygodnie, zmuszając inwestora do całkowitego demontażu drogich elementów fasadowych.
Warto w takich momentach postawić na sprawdzone źródła i doradztwo techniczne. Jeśli pracujesz przy wymagających projektach, gdzie liczy się każdy niuans chemiczny, kontakt z fachowcami takimi jak Makrochem Rzeszów może uratować Twój budżet i reputację. Oni wiedzą, że klej przemysłowy to nie tylko "lepik", ale precyzyjnie zaprojektowane narzędzie, którego nie wolno modyfikować na własną rękę. Wiedza o tym, jak dany klej zachowuje się w kontakcie z konkretnym podłożem (np. aluminium anodowanym czy tworzywem ABS), jest bezcenna i pozwala uniknąć błędów, których nie da się naprawić bez zniszczenia materiału.
Wpływ na estetykę i trwałość wykończenia
Mieszanie klejów ma również bezpośredni wpływ na estetykę, co jest szczególnie bolesne w przypadku materiałów wykończeniowych wysokiej klasy. Różne kleje mają różne odczyny pH i różną zawartość soli mineralnych. Jeśli użyjesz dwóch różnych klejów pod cienkie płyty ze spieku kwarcowego lub kamienia naturalnego, ryzykujesz powstanie wykwitów solnych. Sole z jednego kleju mogą zostać przetransportowane przez wilgoć do struktury drugiego kleju, a następnie wyjść na powierzchnię fugi lub, co gorsza, wniknąć w pory kamienia, tworząc nieusuwalne plamy.
Kolejnym aspektem jest stabilność wymiarowa. Kleje cementowe podczas wiązania przechodzą fazę skurczu. Producenci optymalizują ten proces, dodając specjalne włókna lub proszki kompensujące. Mieszając dwa produkty, zmieniasz gęstość zbrojenia rozproszonego wewnątrz masy. Może to doprowadzić do tzw. "łódkowania" płytek, gdzie brzegi płytek unoszą się do góry, bo klej pod nimi skurczył się mocniej niż w części centralnej. W świetle bocznym takie nierówności są natychmiast widoczne i dyskwalifikują pracę wykonawcy. Nawet jeśli płytki nie odpadną, ich nierówne ułożenie spowodowane nieprzewidywalną pracą kleju jest podstawą do odrzucenia odbioru prac przez inwestora.
Warto też wspomnieć o trwałości mikrobiologicznej. Niektóre kleje, szczególnie te przeznaczone do pomieszczeń wilgotnych, zawierają biocydy zapobiegające rozwojowi pleśni. Mieszając taki klej z produktem standardowym, rozcieńczasz stężenie substancji ochronnych poniżej progu skuteczności. W efekcie, po roku użytkowania łazienki, możesz zauważyć ciemne plamy pod płytkami lub wzdłuż fug, mimo że zastosowałeś "dobrą" fugę epoksydową. Problem będzie tkwił głębiej – w pożywce dla grzybów, którą stał się osłabiony chemicznie klej.
Kiedy MOŻNA zastosować produkty różnych marek? (Wyjątki od reguły)
Czy istnieje sytuacja, w której użycie produktów dwóch różnych firm jest dopuszczalne? Tak, ale pod ściśle określonymi warunkami. Pierwsza zasada: nigdy nie mieszaj ich w stanie płynnym. Jeśli musisz użyć kleju innego producenta, zrób to na oddzielnej płaszczyźnie lub po pełnym wyschnięciu poprzedniej warstwy. Przykładowo, jeśli jedna ściana w łazience została wyklejona produktem firmy A i klej ten całkowicie związał (minęło min. 24-48h), możesz zacząć kolejną ścianę produktem firmy B. Ryzyko jest wtedy minimalne, bo oba materiały pracują już jako ciała stałe, a nie reagujące ciecze. Jednak nawet w takim przypadku warto zachować ostrożność na narożnikach, gdzie obie płaszczyzny się spotykają.
Kolejnym wyjątkiem są sytuacje, w których producent wprost dopuszcza stosowanie swoich produktów z produktami innych marek (co zdarza się rzadko i dotyczy głównie gruntów uniwersalnych). Jednak nawet wtedy zalecam wykonanie próby przyczepności. Nałóż niewielką ilość kleju na podłoże przygotowane produktem innej marki, odczekaj czas pełnego wiązania i spróbuj go zerwać. Jeśli odchodzi "z plackiem" lub kruszy się w palcach – masz odpowiedź. Jeśli trzyma tak mocno, że musisz użyć przecinaka – ryzyko jest akceptowalne. Pamiętaj jednak, że taka próba nie daje 100% pewności co do trwałości wieloletniej, a jedynie potwierdza brak natychmiastowego konfliktu chemicznego.
Ukryte koszty i czerwone flagi, na które musisz uważać
Kupując "taki sam" klej innej marki, często nie patrzysz na wydajność. To pierwszy ukryty koszt. Klej A może wymagać 3 kg na m2, a klej B, mimo podobnej ceny za worek, potrzebuje 4 kg ze względu na inny ciężar nasypowy lub konsystencję. Ostatecznie płacisz więcej za metr kwadratowy. Kolejną czerwoną flagą jest zapach i kolor. Jeśli po otwarciu nowego opakowania kleju, który rzekomo ma ten sam skład co poprzedni, czujesz inną woń chemikaliów lub widzisz inny odcień szarości/bieli – to znak, że chemia jest inna. Nawet różnica w ilości wody zarobowej potrzebnej do uzyskania tej samej konsystencji jest sygnałem alarmowym. Jeśli klej A wymaga 6 litrów wody na worek, a klej B 7,5 litra, to ich struktura wewnętrzna po wyschnięciu będzie miała zupełnie inną porowatość.
Zwróć uwagę na temperatury stosowania i czasy schnięcia. Jeśli zmieszasz klej szybkowiążący ze standardowym, nie otrzymasz "średnio-szybkiego". Otrzymasz produkt o nieprzewidywalnym czasie wiązania, który może zacząć "żelować" w wiadrze po 10 minutach, albo nie wyschnie do rana. W profesjonalnym montażu, zwłaszcza w przemyśle, takie eksperymenty są niedopuszczalne, bo przestoje na linii produkcyjnej kosztują znacznie więcej niż kilka worków właściwego kleju dowiezionych taksówką z innego miasta. Ponadto, niektóre kleje wymagają specyficznych warunków przechowywania – jeśli kupujesz produkt z niepewnego źródła jako "ratunek", bo zabrakło Twojego, możesz trafić na worek, który był zawilgocony, co w połączeniu z Twoim świeżym klejem zrujnuje całą partię materiału.
Checklista: Co zrobić, gdy zabraknie Ci kleju?
- Sprawdź dostępność: Zadzwoń do wszystkich hurtowni w promieniu 50 km, zamiast brać cokolwiek z najbliższego marketu. Koszt paliwa i czasu jest ułamkiem kosztu poprawki.
- Zakończ etap: Jeśli brakuje Ci kleju, nie zaczynaj nowej płaszczyzny. Dokończ rządek płytek lub konkretny element do miejsca, gdzie możesz zrobić czystą przerwę technologiczną (np. do narożnika lub dylatacji).
- Oczyść krawędzie: Dokładnie usuń resztki mokrego kleju z krawędzi materiału i z podłoża. Nowy klej innej marki (jeśli musisz go użyć) nie powinien stykać się z mokrym starym klejem. Czysta spoina to podstawa.
- Dokumentacja: Jeśli musisz zmienić producenta w trakcie prac, zrób zdjęcie miejsca, w którym nastąpiła zmiana i opisz to w dzienniku budowy. W razie problemów w przyszłości będziesz wiedział, czy usterka dotyczy konkretnego produktu, czy miejsca styku.
- Konsultacja: Zadzwoń na infolinię techniczną producenta. Często mają oni listę przebadanych produktów konkurencyjnych, z którymi ich chemia nie wchodzi w gwałtowne reakcje, lub podadzą Ci instrukcję, jak bezpiecznie wykonać przejście między systemami.
Najczęstsze błędy przy próbach mieszania chemii budowlanej
Największym błędem jest myślenie życzeniowe: "przecież to i to jest do styropianu". Kleje do styropianu różnych marek mają skrajnie różne moduły elastyczności. Zastosowanie dwóch różnych klejów na jednej elewacji może skutkować tym, że po zimie zobaczysz na tynku idealny obrys miejsc, w których zmieniłeś klej. Dlaczego? Bo każdy z nich inaczej rozszerza się pod wpływem ciepła. To prowadzi do naprężeń, których tynk cienkowarstwowy nie wytrzyma, co objawi się pajęczyną pęknięć dokładnie na granicy zastosowania obu produktów.
Innym błędem jest "poprawianie" kleju jednego producenta dodatkami innego, np. wlewanie emulsji elastycznej firmy X do kleju firmy Y. To najprostszy sposób na zważenie się kleju. Emulsje to często dyspersje wodne polimerów o konkretnym pH. Zmiana odczynu środowiska przez dodanie innego kleju może spowodować natychmiastowe wytrącenie się grudek i utratę właściwości wiążących. Jeśli klej nie jest systemowy, nie masz żadnej pewności, czy dodatek go wzmocni, czy wręcz przeciwnie – zadziała jak środek antyadhezyjny. Często spotykanym błędem jest też dodawanie płynu do naczyń jako plastyfikatora do klejów różnych marek – to drastycznie obniża przyczepność i napowietrza klej, czyniąc go podatnym na niszczące działanie mrozu.
FAQ – Krótkie odpowiedzi na palące pytania
Czy mogę użyć fugi innego producenta niż klej?
Tak, to jest znacznie bezpieczniejsze niż mieszanie klejów. Fuga jest nakładana po całkowitym wyschnięciu kleju (zazwyczaj po 24-48 godzinach). Nie zachodzi tu reakcja chemiczna między mokrymi masami. Pamiętaj tylko, by klej był dobrze wydrapany ze szczelin, aby fuga miała odpowiednią grubość i nie przebijał przez nią kolor podkładu. Wyjątkiem są systemy basenowe, gdzie zaleca się pełną systemowość ze względu na ekstremalne warunki pracy.
Zabrakło mi jednego worka kleju do zatapiania siatki, czy mogę dokupić inny?
Jeśli musisz, zrób to na innej ścianie. Nigdy nie łącz dwóch różnych klejów na jednej płaszczyźnie elewacji, bo ryzykujesz pęknięcia na łączeniu. Nawet jeśli oba kleje są klasy "premium", mogą mieć inny skurcz, co po pomalowaniu będzie widoczne jako pionowa lub pozioma rysa. Pamiętaj, że elewacja jest poddawana ogromnym wahaniom temperatury (od -20°C w nocy do +70°C na słońcu), co bezlitośnie obnaża wszelkie braki w jednorodności materiału.
Co się stanie, jeśli zmieszam dwa kleje epoksydowe różnych marek?
To skrajnie niebezpieczne. Kleje epoksydowe opierają się na precyzyjnych proporcjach żywicy do utwardzacza. Każdy producent stosuje inne aminy jako utwardzacze. Zmieszanie składników A i B od różnych producentów niemal na pewno skończy się tym, że masa nigdy nie utwardzi się do końca, pozostanie lepka i toksyczna, a jej usunięcie będzie koszmarem logistycznym. Dodatkowo, reakcja może przebiec zbyt gwałtownie (egzotermia), co może doprowadzić do stopienia plastikowego wiadra lub wydzielenia niebezpiecznych oparów.
Czy kolor kleju ma znaczenie przy mieszaniu?
Kolor (szary vs biały) to tylko wskaźnik bazy cementowej, ale często idzie za tym różnica w przeznaczeniu. Kleje białe są zazwyczaj do kamienia naturalnego, by nie powodować przebarwień, i zawierają biały cement portlandzki lub glinowy. Zmieszanie białego z szarym nie tylko zniszczy estetykę kamienia, ale też zmieni parametry chemiczne spoiny, ponieważ cement biały ma inną kinetykę wiązania niż szary. Nigdy nie zakładaj, że kolor to jedyna różnica – to sygnał, że masz do czynienia z zupełnie innym produktem chemicznym.
Czy można mieszać kleje tego samego producenta, ale z różnych linii?
Również nie jest to zalecane. Klej klasy C1 i klej klasy C2 tego samego producenta mają różną zawartość polimerów. Ich wymieszanie stworzy produkt o nieokreślonych parametrach, który nie będzie spełniał żadnej z tych norm. Producent nie udzieli gwarancji na taką hybrydę. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, w której doradca techniczny producenta oficjalnie potwierdzi taką możliwość na piśmie, co zdarza się niezwykle rzadko w specyficznych warunkach budowy.
